از جزئی‌نگری مدرن تا کل‌نگری کهن در مناقشه طب سنتی و مدرن

نگاهی نو به مناقشه طب سنتی و مدرن از منظر فلسفه علم

در نشست علمی پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران با عنوان «تحلیل مناقشه پزشکی مدرن و طب سنتی؛ نگاهی تاریخی»، امیرحسن موسوی، پژوهشگر تاریخ علم، با ارجاع به تز دکتری خود ریشه‌های تاریخی و فلسفی چالش میان طب سنتی و پزشکی مدرن را بررسی کرد.

موسوی در این نشست گفت که مناقشه میان طب‌های مکمل و پزشکی رایج را نمی‌توان به‌سادگی در چارچوب «علم» و «شبه‌علم» صورت‌بندی کرد؛ زیرا مدافعان طب سنتی می‌کوشند شبه‌علم بودن آن را رد کنند و منتقدان بر شبه‌علم بودن آن اصرار دارند. به گفته او، این چارچوب‌بندی در ایران نادرست و ناکارآمد است.

این پژوهشگر تاریخ علم با تأکید بر ضرورت ورود فلسفه علم به این بحث افزود: مفاهیمی مانند «پارادایم»، «ابزارانگاری» و «عمل‌گرایی» در فضای عمومی بدون درک دقیق به کار گرفته می‌شوند و پیش از این پژوهش، بررسی دانشگاهی جامعی درباره این مناقشه انجام نشده بود.

موسوی همچنین برخی بدفهمی‌ها را رد کرد و گفت طب سنتی را نباید صرفاً محصول حکومت دینی یا معادل «طب اسلامی» دانست؛ این چالش ماهیتی فرامرزی دارد و در کشورهای غربی نیز آمار قابل‌توجهی از گرایش به درمان‌های مکمل وجود دارد. او به نمونه‌هایی اشاره کرد: نزدیک به نیمی از جمعیت فرانسه تجربه مواجهه با هومیوپاتی یا روش‌های مشابه طب مکمل را دارند و در کشورهای اسکاندیناوی حدود ۳۰ درصد مردم از طب‌های بومی بهره می‌برند. به گفته وی، ریشه تاریخی این مناقشه به ورود علم مدرن به ایران، به‌ویژه پس از تأسیس دارالفنون، بازمی‌گردد. طب سنتی چارچوب، رساله‌ها و متون مشخصی دارد و هر ادعای فردی را نمی‌توان به نام آن عرضه کرد.

موسوی درباره هسته اصلی نزاع گفت: «قلب این مناقشه» تعریف اثربخشی است. پزشکی مدرن معیار اصلی را پزشکی مبتنی بر شواهد و کارآزمایی‌های بالینی کنترل‌شده می‌داند. جریان دانشگاهی طب سنتی این اصل را می‌پذیرد، اما معتقد است بسیاری از شیوه‌های سنتی هنوز به‌دلیل کمبود منابع و غفلت آزمون نشده‌اند. در مقابل، پزشکی مدرن می‌پرسد اگر مداخله‌ای فاقد معقولیت زیست‌شناختی باشد، چرا باید بودجه سنگین پژوهشی صرف آن شود.

این پژوهشگر، دوگانه‌های «شیمیایی/طبیعی» و «غربی/شرقی» را کاذب خواند و گفت بسیاری از داروهای شیمیایی ریشه طبیعی دارند و دانش پزشکی حاصل تعامل تمدن‌ها است. اما دوگانه‌های «بیماری/سلامت» و «جزئی‌نگری/کل‌نگری» را معتبر دانست؛ پزشکی مدرن بیشتر بر درمان بیماری متمرکز است، در حالی که طب سنتی بر حفظ سلامت، پیشگیری و تنظیم شیوه زیست تأکید دارد. همچنین پزشکی مدرن از سده‌های هجدهم و نوزدهم بیماری را به آسیب در عضو، بافت، سلول یا مولکول تقلیل داد، در حالی که طب‌های بومی بدن را سامانه‌ای یکپارچه و در ارتباط با محیط می‌دیدند.

جهت مطالعه گزارش کامل میتوانید به خبرگزاری کتاب ایران مراحعه کنید